Kweekmethode bootst hersencellen na
Driedimensionaal en diervriendelijk
Marianne Meijerink Neurowetenschapper dr.ir. Charlotte Teunissen ontwikkelde een techniek waarmee het proces van demyelinisatie in vitro kan worden nagebootst. Hiermee kan veel MS-onderzoek dat nu nog bij dieren wordt gedaan, in de toekomst worden verplaatst naar de reageerbuis.
Foto: Elske Oosterbroek
Onderzoek naar het verloop van de ziekte multiple sclerose (MS) is lastig. De menselijke hersenen zijn niet toegankelijk en aan bloed en andere lichaamsvloeistoffen is niet veel af te lezen. Om meer over demyelinisatie (zie kader) te weten te komen wordt het proces nagebootst bij muizen en ratten, zodat het effect van stoffen die een versnellend of vertragend effect hebben, kan worden bestudeerd. De ontwikkeling van kennis over MS gaat nu nog gepaard met dierenleed.
Trilplaat
Mogelijk verandert dat. Dr.ir. Charlotte Teunissen, neurowetenschapper, heeft een techniek ontwikkeld waarmee het proces van demyelinisatie in vitro wordt nagebootst. Het bijzondere van die techniek is dat het een driedimensionale kweekmethode is. ‘Dat is essentieel’, vertelt Teunissen, die coördinator is van het NUBIN, een samenwerkingsverband van verschillende afdelingen van VUmc die onderzoek naar de biomarkers voor neurologische aandoeningen doen. ‘Je kunt op die manier complete zenuwcellen onderling contact met elkaar laten maken. Met normale kweken, in een bakje, kan dat niet want die zijn altijd plat. Wij kweken de cellen op een trilplaat waardoor ze permanent roteren.’ De onderzoekers maken gebruik van hersencellen uit muizen- en rattenembryo’s die ze een week of vier in potjes laten draaien in een ‘stoof’: een geïsoleerde kast waarin een constante temperatuur van 37° C heerst. Vervolgens voegen ze daar stoffen aan toe die de demyelinisatie bevorderen of juist de schade ervan repareren. Aio Elly Vereyken: ‘Daarna vriezen we de hersencellen in of pakken we ze in paraffine in, zodat we ze in plakjes kunnen snijden. Onder de microscoop kunnen we zien wat er met de myeline en de axonen gebeurt.’ Het onderzoeksprogramma is net gestart dus voor conclusies is het nog te vroeg, maar zeker is dat met deze methode veel MS-onderzoek dat nu bij dieren wordt gedaan, in de toekomst kan worden verplaatst naar de reageerbuis. Teunissen: ‘We kunnen zien wat er in de hersenen gebeurt, zonder dat we daarvoor muizen hoeven te verlammen. Dat is een hele verbetering.’ Het programma Alternatieven voor Dierproeven van NWO heeft Teunissen dan ook subsidie toegekend.
‘Veel MS-onderzoek kan worden verplaatst naar de reageerbuis’
Demyelinisatie in het kort
Bij MS is de communicatie tussen zenuwcellen verstoord doordat beschermende myeline door ontstekingscellen (macrofagen) wordt ‘opgegeten’. Myeline is een vettige stof waarmee de uitlopers (axonen) van zenuwcellen omgeven zijn en die zorgt voor een efficiëntere geleiding van elektrische impulsen door de axonen. Bij patiënten met MS is niet alleen de myeline zelf aangetast (demyelinisatie) maarook de axonen. Het is vooral de schade aan de axonen die bij MS-patiënten voor verlammingverschijnselen zorgt.
[rechts]
Minihersenen, verkregen door een drie
dimensionale kweekmethode. (Foto: VUmc)
